سيماي كلي استاناستان اصفهان در مركز ايران با مساحت 107029، ميان كوه‌های مركزی ايران و دامنه‌های خاوری زاگرس، در 30 درجه و 43 دقيقه تا 34 درجه و 27 دقيقه پهنای شمالی و 49 درجه و 36 دقيقه تا 55 درجه و 31 دقيقه درازای خاوری نسبت به نيمروز گرينويچ قرار گرفته است و از شمال به استان‌هاي سمنان، قم و مركزي، از جنوب به استان فارس از مشرق به استان يزد و از مغرب به استان‌هاي لرستان، چهارمحال و بختياري و كهگيلويه و بويراحمد محدود است.

 

تقسيمات سياسي استان: طبق آخرين تقسيمات كشوري استان اصفهان داراي 21 شهرستان، 44 بخش، 92 شهر و 123 دهستان مي‌باشد. مركز اين استان اصفهان است.

 

منابع آب‌ استان

از ديگر منابع آب سطحي قابل بهره‌برداري در استان منابعي در فريدن، فريدون‌شهر و سميرم است. در سميرم از رودهاي ماربر، حنا و سولگان بهره‌برداري مي‌شود.

طبق طومار شيخ بهايي، آب زاينده‌رود به 33 سهم تقسيم مي‌شود كه هر سهم به وسيله نهرهايي، به نام محلي «مادي»، از رود منشعب مي‌شود و در مسير مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد.

از ديگر منابع آب‌هاي سطحي استان رود مرغاب است كه در 60 كيلومتري غرب نجف آباد، از ارتفاعات دالان كوه، سرچشمه مي‌گيرد. در حوالي شهرستان تيران و كرون سدي به نام سد خميران بر روي رود مرغاب احداث شده است. دو رود زاينده‌رود و مرغاب از عمده آب‌هاي سطحي منطقه اصفهان محسوب مي‌شوند. در شهرستان سميرم نيز دو رود آب ونك و حنا نيز به رود خراسان مي‌ريزند. رود دربند كه از كوه‌هاي فريدون‌شهرسرچشمه مي‌گيرد، گلپايگان را مشروب مي‌سازد و رود زرچشمه نيز كه از كوه‌هاي آيين‌قري سرچشمه مي‌گيرد، پس از مشروب كردن اراضي اسفرجان، در جنوب شهرضا جريان مي‌يابد. رود گلپايگان (اناربار) به درياچه‌  مسيله در قم مي‌ريزد.

آب‌هاي زيرزميني

از كل ميزان آب‌هاي زيرزميني تخليه شده در استان، سالانه 4575 ميليون مترمكعب (32/96 درصد) براي جمعيت استان اصفهان، ‌در سال 1385، 4599172 نفر است.

 

جمعيت و مهاجرت

        جمعيت استان اصفهان براساس سرشماري سال 1385 بالغ بر 4559256 نفر بوده که از اين مقدار2335399  نفر را مرد و2223857 نفر را زن‌ها تشكيل مي‌دهند. از اين تعداد  3798728 آنان شهرنشين و 758890 روستانشين و 1638 غير ساكن هستند..

 مهاجرت در استان اصفهان و ديگر استان‌ها به دلايل خاص شغلي، اقتصادي و اجتماعي صورت مي‌گيرد كه ميزان آن از مهاجرت روستاييان به شهرها خيلي كم‌تر است، اما در هر حال مهاجرت ميان استاني تأثيراتي در محيط مهاجر‌پذير و مهاجر فرست بر جاي خواهد گذاشت.

بر طبق آمار منتشر شده، استان اصفهان تعداد مهاجران وارد شده به استان 29/6 درصد و تعداد مهاجران خارج شده از استان 84/4 درصد مي‌باشد.

مهاجرت از روستا به شهر نيز در استان اصفهان قابل توجه است كه بايد با ساماندهي جمعيت و ترويج فعاليت‌هاي اقتصادي در روستاها آن را تنظيم كرد.

 

جمعيت و اشتغال در استان

اگر تعداد جمعيت شاغل فعال را به كل جمعيت فعال تقسيم كنيم، در مي‌يابيم كه نسبت اشتغال در روستاها از شهرها بيشتر است، يعني بيشتر جمعيت فعال روستايي به كار مشغول مي‌‌باشند.

با مقايسه تعداد شاغلان در شهرها و روستاها مي‌توان دريافت كه در سطح استان اصفهان تعداد جمعيت فعال و فعال شاغل مردان بيشتر از زنان است و بيشتر زنان استان به خانه‌داري مشغولند.

معادن استان

معدن سرب نخلک، در انارک نايين. اين معدن از گونه كربنات سرب است و دارای رگه‌های آهكی و قابل ملاحظه‌ای است.

معدن سرب خانه سرمه نجف آباد که از لحاظ ذخيره، جايگاه بسيار خوبی دارد.

معدن مس انارک که از دير باز مورد استفاده بوده، ولی از حدود 60 سال پيش دولت به طور جدی‌تری به استخراج آن همت ورزيده است.

معدن منگنز اردستان با 75 درصد منگنز و مواد خارجی ناچيز از گونه عالی است.

در پيرامون اصفهان سه معدن بزرگ نمک، در رودشتين، جرقويه و حبيب آباد قهجاورستان وجود دارد.

ناحيه‌ای در شمال موته به گستره‌ای حدود 160 كيلومتر مربع، با 9 بخش طلا دار جدا از هم، با 15 كيلومتر فاصله  وجود دارد. معادن طلای موته در 7 كيلومتری شمال روستای موته قرار دارند. علاوه بر معادن طلای موته معادن طلای تپه‌های بلبلی و گداركون نيز در اين استان وجود دارند.

معادن تالک در دهستان جندق منطقه خور و بيابانک شهرستان نايين، در ناحيه كويری قرار دارند.

معادن زغال سنگ « كلهرود »، در نزديكی نطنز قرار دارند.

معادن خاک نسوز سميرم در « پشته » قراردارند، كه بخشی از آن به مصرف نياز كارخانه ذوب آهن اصفهان مي‌رسد و بخشی برای نياز صنايع نسوز ايران به كار برده می‌شود.

در ناحيه موته سه معدن خاک نسوز به اين شرح وجود دارد. خاک نسوز « سنجيده »، در 110 كيلومتری شمال اصفهان و 31 كيلومتری شمال باختری ميمه، خاک نسوز « قرقچی » و خاک نسوز « تخت سرخ »، که در 25 و 27 كيلومتری شمال باختری ميمه واقع است.

مهم‌ترين معادن سنگ چينی اين منطقه نيز عبارتند از: چينی « لايبيد »، در 10 كيلومتری جنوب باختری موته، چينی « گدار سرخ »، در 10 كيلومتری باختر روستای موته، سنگ چينی « جاجرمی »، معادن تپه استخر و آبشوره، لوشاب، كوه كلفتی، طاق چشمه، صالح پيامبر، پيسه كوه، گدار شهرک، دره فراخ و معادن باختر لايبيد. ساير معادن استان اصفهان، عبارتند از: آهن نياسر كاشان، بنتونيت مهريجان، خاک كاشی ميمه، سيليس عباس بيگ، مرمريت موته، گرانيت مست كوه، گچ يا سولفات كلسيم حاجی قارا و لای بيد، فلئورين.

شهر اصفهان در 424 کيلومتري جنوب تهران واقع‌ شده است‌‌.

صنايع استان

صنايع مهم استان اصفهان عبارتند از:

1- صنايع ذوب آهن 2- صنايع فولادمباركه 3- صنايع پلي‌اكريل ايران 4- صنايع غذايي، دارويي و بهداشتي 5- صنايع نساجي و چرم‌سازي 6- صنايع شيميايي 7- صنايع نفت و پتروشيمي 8- صنايع كاني غيرفلزي 9- صنايع چوب 10- صنايع فلزي 11- صنايع خودرو و موتورمتحركه 12- صنايع ريخته‌گري و تغيير شكل فلزات 13- صنايع برق و الكترونيك 14- صنايع ماشين‌آلات و ساخت تجهيزات و واحدهاي ديگر صنعتي.

صنايع ذوب آهن: صنعت ذوب آهن از صنايع مادر در كشور و استان است. كارخانه‌ ذوب‌آهن در سال 1350 با ظرفيت توليد اوليه 600 هزار تن در سال، در 45 كيلومتري جنوب غربي اصفهان شروع به كار كرد و مواد اوليه‌  آن عبارت است از: سنگ آهن، زغال‌سنگ، كوارتزيت و سنگ آهك كه به وسيله‌ راه‌آهن- شامل 30 دستگاه لوكوموتيو و 200 واگن  به كارخانه حمل مي‌شود.

در كارخانه‌ ذوب آهن، ‌چدن مذاب در واحد فولادسازي در دو مخلوط‌كن 1300 تني تخليه مي‌شود و سپس به داخل 3 كنورتور كه ظرفيت هر كدام 100 تن است، فرستاده مي‌شود. در كنورتور با اضافه كردن آهن قراضه و دميدن اكسيژن به چدن مذاب، فولاد به دست مي‌آيد. اين فولاد ابتدا به شمش تبديل شده، سپس با گذر از واحد ريخته‌گري به واحد نورد رسيده،‌ تغيير شكل مي‌دهد و به پروفيل تبديل مي‌شود. در واحد نورد چهارم، انواع محصولات فولادي در اندازه‌هاي گوناگون توليد مي‌شود. در سال‌هاي اخير،‌ توليد ريل راه‌آهن نيز در كارگاه نورد عملي شده است. در حال حاضر، استخراج آهن به روش احياي مستقيم در اين كارخانه به كار گرفته مي‌شود كه آن را طرح قائم مي‌گويند. طرح قائم يكي از مدرن‌ترين روش‌هاي توليد آهن اسفنجي است. در حال حاضر اين كارخانه، ساليانه 720.000 تن از توليدات خود را راهي بازارهاي خارجي مي‌كند.

صنايع ماشيني: براساس اطلاعات موجود، بالاترين اشتغال در فعاليت‌هاي صنعتي مربوط به صنايع نساجي، پوشاك و جرم با 4/42 درصد، صنايع توليدات فلزات اساسي 1/33 درصد و محصولات كاني غيرفلزي 6/14 درصد و نفت و زغال سنگ 9/9 درصد است.

كارخانه فولاد مباركه: اين كارخانه در 75 كيلومتري اصفهان، در مجاورت شهر مباركه، واقع شده است و زاينده‌رود نيز از نزديكي آن مي‌گذرد. صنعت فولاد مباركه سالانه به ميزان 4/2 ميليون تن فولاد توليد مي‌كند. اين كارخانه كه با روش احياي مستقيم كار مي‌كند، داراي واحدهاي مختلف است؛ از جمله واحد گندله توليد مي‌شود. گندله در واحد احياء بدون آنكه ذوب شود، اكسيژن از دست مي‌دهد و احياء مي‌شود و تبديل به آهن اسفنجي مي‌گردد. كارخانه فولاد مباركه به علت توجه به ويژگي‌هاي زيست محيطي منطقه، يكي از كارخانه‌هاي نمونه كشور محسوب مي‌شود.

صنايع پلي اكريل ايران: اين كارخانه كه در 45 كيلومتري جاده‌  اصفهان- مباركه واقع شده است، بزرگترين توليدكننده  نخ‌هاي مصنوعي و تنها كارخانه‌  توليد الياف پلي‌استر و اكريليك در ايران است.

شهرك‌هاي صنعتي استان اصفهان: شهرك‌هاي صنعتي در استان از سال 1366 شكل گرفت و استان هم اكنون داراي 31 شهرك صنعتي است كه از اين تعداد،‌24 شهرك مصوب بوده و 7 شهرك در حال مطالعه و تصويب است. هم‌اكنون در مجموعه شهرك‌هاي صنعتي استان بيش از 3500 واحد صنعتي مستقر است؛ از اين تعداد، 38 درصد در حال ساخت و ساز است.

مجموعه شهرك‌هاي صنعتي اصفهان در حد ظرفيت اسمي خود براي نزديك به 76 هزار نفر اشتغال ايجاد خواهد كرد. همچنين كل سرمايه‌گذاري براي شهرك‌هاي صنعتي بالغ بر 1650 ميليارد ريال برآورده شده است.

 

كشاورزي استان

             با آن كه استان اصفهان در دهه‌هاي اخير به سوي صنايع و خدمات گرايش بيشتري پيدا كرده، كشاورزي آن نيز از اهميت خاصي برخوردار است. زاينده‌رود مهم‌ترين عامل تعيين‌كننده‌  كيفيت و كميت كشاورزي در استان اصفهان است. از نظر منطقه‌بندي كشاورزي، استان به سه منطقه‌، دشت (اطراف زاينده‌رود و گلپايگان با خاك‌هاي مستعد كشاورزي)،‌ منطقه كوهستاني و كوهپايه‌اي (سميرم، فريدن و....) و منطقه بياباني با پوشش گياهي كم (مانند اردستان، نايين، جرقويه و خور و بيابانك) تقسيم مي‌شود. از مجموع وسعت استان تنها 5 درصد سطح زير كشت محصولات و 4/8 درصد از توليدات سالانه‌ كشور متعلق به اين استان است. استان اصفهان در كنار فعاليت‌هاي بزرگ صنعتي داراي توان بالايي در بخش كشاورزي است و از بزرگ‌ترين توليدكننده‌هاي سيب‌زميني،‌ سيب درختي، پياز و در زمينه محصولات اساسي نيز عملكرد گندم، جو و برنج نيز در رديف بالاترين عملكردهاي كشور است. 7/3 درصد از كل اراضي كشور در استان اصفهان، به كشت ديم (گندم، نخود و عدس) اختصاص دارد. مناطق ديم‌كاري محدود به قسمتي از جنوب و شمال غرب است. از كل تركيب كشت محصولات زراعي سالانه استان، غلات- با 8/59 درصد- بيشترين ميزان را به خود اختصاص داده است. محصولات دائمي استان شامل ميوه‌جات هسته‌دار، ميوه‌جات دانه‌دار و باغات گردو، فندق، بادام، پسته، خرما، خرمالو، پرورش گل و باغات مخلوط است. حدود 10 درصد اراضي استان را باغات ميوه در بر گرفته است كه 4/2 درصد از توليدات كشور را به خود اختصاص داده است.

 

گردشگري

اصفهان از ديرباز به دليل داشتن شرايط مساعد طبيعي، قرارگرفتن در مركز جغرافيايي ايران و امكان ارتباط با ديگر نقاط كشور، مكان مناسبي به شمار مي‌رفته است و داراي جلوه‌هايي از فرهنگ و تمدن ايران مي‌باشد. چنانكه در طول تاريخ، اين شهر بارها به پايتختي انتخاب شده است. در حال حاضر، به شهر اصفهان همچون گنجينه‌ معماري عظيمي نگاه مي‌شود كه در هر گوشه آن مي‌توان نمونه‌اي از آثار باشكوه دوران تمدن اسلامي را مشاهده كرد. آثار و بناهايي كه خود حاصل گرد آمدن هنرهايي چون آجركاري، كاشي كاري، گچ بري، مقرنس‌سازي، هنرهاي تزئيني، منبت‌كاري، نقاشي، خطاطي و .... است. اينگونه بناها عموماً در آثار بازمانده از عصر صفوي، به شكل مساجد، مدارس و قصرها، وجود دارد. در شهرهاي ديگر چون كاشان، اردستان، نايين و نطنز نيز آثار تاريخي وجود دارد. از سوي ديگر، گستردگي اين استان در 3 ناحيه آب و هوايي بياباني، كوهپايه‌اي و كوهستاني و در نتيجه داشتن چشم اندازهاي طبيعي زيبا و متنوع شامل دره‌هاي سرسبز زاينده‌رود، بيشه‌زارها و گردشگاه‌هاي باصفا، كويرهاي شرق و شمال‌شرق استان، همچنين وجود ارتفاعات پوشيده از برف غرب استان در زمستان و نيز داشتن درياچه، غار، چشمه، آبشار و .... از جاذبه‌هاي استان به شمار مي‌رود.

از جاذبه‌هاي مهم گردشگري استان اصفهان كه كمتر به آن‌ها توجه شده است، زيستگاه‌هاي طبيعي استان است كه تا حدي از فعاليت‌هاي سودجويانه‌ اقتصادي به دورمانده و موجوديت آنها به عنوان يك چرخه طبيعي حفظ شده است. هم‌اكنون، بر تعدادي از اين مناطق،‌ به عنوان پناهگاه حيات وحش يا منطقه شكار ممنوع، از سوي ادراه‌ي كل حفاظت محيط زيست اصفهان به صورت دائمي مديريت و نظارت مي‌شود. پاره‌اي از اين مناطق كه براي دوستان و علاقمندان طبيعت از مهمترين جاذبه‌هاي گردشگري محسوب مي‌شود عبارتند از: پناهگاه حيات‌وحش موته، پناهگاه حيات‌وحش قمشلو، پارك ملي كلاه قاضي و تالاب گاوخوني.

استان اصفهان منطقه‌اي است كه انواع جاذبه‌هاي توريستي را به طور هماهنگ در خود جاي داده است. آثار تاريخي، هنري، مذهبي و چشم‌اندازهاي طبيعي به گونه‌اي باهم تركيب يافته‌اند كه كمتر مجموعه‌اي در كشور با چنين جاذبه‌هاي منسجم به چشم مي‌خورد. علاوه بر آن، اصفهان از نظر تركيب جمعيتي نيز ممتاز است و علت آن، وجود اقليت‌هاي قومي و مذهبي است كه هريك با فرهنگ و آثار خاص خود جاذبه‌هاي گوناگون فراهم مي‌آورد. شهر اصفهان، علاوه بر قابليت جذب جهانگردان خارجي، از نظر داخلي نيز مورد توجه ايرانگردان داخلي است و هر ساله، بسياري از هموطنان ايراني به ديدار اين شهر مي‌آيند. بايد دانست كه با توجه به عوامل مختلف مانند دما و رطوبت، مناسبترين زمان براي گردشگري در اصفهان ارديبهشت ماه است، زيرا دماي آن حدود 5/18 و بارندگي آن 17 ميليمتر است. البته تعطيلات نوروزي نيز فرصت مناسبي براي مسافرت، به اصفهان است و به همين دليل در ايام نوروز، اصفهان بيشترين تعداد مسافر و بازديدكننده را نسبت به بقيه‌ ايام سال دارد.

 توان‌هاي بالقوه استان اصفهان براي توسعه گردشگري

استان اصفهان با برخورداري از سوابق تاريخي و فرهنگي، شرايط مستعد محيط طبيعي، آب و هواي مناسب و چشم‌اندازهاي متنوع، ظرفيت بالايي براي سرمايه‌گذاري در بخش گردشگري دارد و چنانچه برنامه‌ريزي و سازمان‌دهي دقيق در جهت توسعه‌  امكانات و منابع انجام گيرد مي‌تواند از يك سو، درآمد سرشاري را به دست آورد و از سوي ديگر، فرهنگ خود را در تماس با ملت‌هاي ديگر غني سازد و متقابلاً ارزش‌هاي فرهنگي خود را به جهانيان عرضه دارد؛ به ويژه كه نظام اقتصادي موجود ما به مسئله كسب درآمد از طريق صادرات غيرنفتي توجه دارد و صادرات به اصطلاح «چمداني» از طريق جهانگردان سودآور است. در سراسر جهان، بزرگترين خريداران صنايع دستي جهانگردان‌اند. از اين رو، صنايع دستي اصفهان نيز براي جهان‌گرداني كه به ايران مي‌آيند بسيار قابل توجه است.

قابليت‌هاي استان براي توسعه گردشگري

 

عمارت عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله، مسجد امام (مسجد شاه)، کلیسای وانک، منار جنبان، کاخ چهل ستون، کاخ هشت بهشت، چهار باغ، آتشگاه،گورستان قدیمی تخته فولاد،بازار تاریخی اصفهان، میدان نقش جهان، باغ پرندگان، پل خواجو، پل شهرستان، سی و سه پل (پل الله وردی خان) و... از مهمترین نقاط دیدنی و تاریخی شهر اصفهان می‌باشند.

كليساي وانك: در میان كلیساهای بنا شده در جلفای اصفهان، كلیسای زیبا و با شکوه وانك که به نامهای سن سور و آمناپرکیچ نیز نامیده می‌شود، از همه مشهورتر است. ساختمان آن در سلطنت شاه ‏عباس دوم در سال 1065‌ هجري قمري آغاز شده و در سال 1074 به اتمام رسیده است. این كلیسا تزئینات نقاشی، گل و بوته و كاشی‏كاری‌های جالب و تابلوهای زیبایی از زندگانی حضرت مسیح (ع) را در بر دارد و به غیر از تابلوهای نقاشی آن، كه تأثیرپذیری از سبک نقاشی ایتالیا و هلند در آن پدیدار است، نوع معماری و تمام تزئینات دیگر آن ایرانی است.

 آتشگاه: در جاده اصفهان به نجف آباد در نزدیكی منارجنبان، برفراز تپه‌ای سنگی و مشرف بر رودخانه زاینده رود، عمارات ویرانی قرار دارد كه احتمالاً به دوره اشكانی یا ساسانیان تعلق داشته است. موقعیت خاص این بنا (از آنجا كه زردتشتیان قدیم آتش مقدس را همواره در جایی قرار می‌داده‌اند كه در دیدگاه مردم باشد) و كیفیت و نقشه ساختمان و مصالحی كه در آن به كار رفته و شهرت این محل به آتشگاه، همه و همه نشان می‌دهد كه بر روی این كوه، یكی از آتشکده‌های زردشتی وجود داشته است. مدرسه چهار باغ اصفهان: در ضلع شرقی خیابان چهارباغ، بنای باشکوهی قرار دارد که می‌توان آن را آخرین بنای مهم و با عظمتی دانست که در عصر صفویان در اصفهان ساخته شده است. این مدرسه که "مدرسه سلطانی" و "مدرسه مادر شاه" نیز نامیده می‌شده در زمان سلطنت شاه سلطان حسین، آخرین حکمران سلسله صفوی احداث گردید. تاریخ شروع عمارت 1116 ه. ق. و سال اتمام آن 1126ه. ق. است.

میدان نقش جهان اصفهان: یکی از زیباترین میدان‌های جهان به طول تقریبی 507 و عرض 158 متر است که همانند زنجیری چهار اثر تاریخی بی‌نظیر دنیا را به هم پیوند داده است: مسجد شیخ لطف الله، مسجد امام،  سر درب بازار قیصریه و کاخ عالی قاپو (که صائب شعر ابتدای این متن را در مورد آن سروده است). میدان نقش جهان به جای میدان کوچکی که از دوران تیموریان باقی مانده بود احداث گردید.

 مسجد شیخ لطف‌الله‏: یكی از زیباترین آثار تاریخی اصفهان است كه چشم هر بیننده‌‏ای را خیره می‏كند و نسبت به هنر هنرمندانی كه در انجام آن دخیل بوده‏اند به اظهار تحسین و اعجاب وا می‏دارد. این مسجد بی‏نظیر كه شاهكار دیگری از معماری و كاشی‏كاری قرن یازدهم هجری است؛ به فرمان شاه‏ عباس اول در مدت هیجده سال بنا شده و معمار مسجد، استاد محمدرضا اصفهانی بوده است.

منارجنبان اصفهان: در حقیقت بقعه‌‏ای است كه بر مزار شیخی زاهد و عابد به نام عمو عبدالله كه در ذیحجه سال 716 هجری قمری وفات یافته، ساخته شده است. این بنا در آغاز، تنها ایوانی بوده كه بعدها دو مناره معروف را به ساختمان آن افزوده‌‏اند. منارجنبان بر سر راه اصفهان به نجف آباد در روستایی به نام كاردالان قرار دارد. هر یك از دو مناره این بنا 17 متر بلندی دارد و ارتفاع بنا 10 متر است.

مسجد امام: این مسجد که در منتهی‌الیه جنوبی میدان نقش جهان، واقع شده، نمونه ارزنده‌ای از معماری قرن 11 هجری به شمار می‌رود. ساختمان مسجد در سال 1019 ه.ق. شروع شد و در سال 1038 ه.ق. به پایان رسید. كتیبه سر در مسجد به خط ثلث، حاكی از آن است كه شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود بنا كرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده است. این مسجد از جمله مساجد چهار ایوانی در دنیا و یکی از شاهکارهای هنر کاشیکاری هفت رنگ در کل جهان به شمار می‌رود.

مسجد جامع: قدیمی‌ترین بنای تاریخی اصفهان را باید مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان تلقی کرد. سیمای فعلی مسجد، عمدتاً مربوط به دوره سلجوقی است. اما تعمیرات و الحاقات آن به دوره‌های بعد به خصوص عصر صفویان مربوط می‌شود. در کاوش های باستان شناسی، آثاری از دوره‌های قبل از سلجوقی هم به دست آمده که به طور عمده به دوران آل‌بویه و قرن سوم هجری باز می‌گردد.

 پل خواجوجای كنونی پل خواجو، پل دیگری وجود داشته كه قابل استفاده نبوده است. از این رو شاه عباس دوم دستور داد؛ پلی بر روی زاینده رود، نزدیكی باغ سعادت آباد و عمارت آینه خانه ساخته شود. بعدها در وسط این پل، ساختمان مخصوصی كه به نام بیگلربیگی شهرت دارد بنا شد. : به امر شاه‏ عباس دوم در سال 1060 ه.ق. به صورت امروزی آن ساخته شده است. طبق گفته مورخان؛ معلوم گردیده كه در

چهل ستون: باغی بزرگ بالغ بر 67 هزار متر مربع است که در دوره شاه‏ عباس اول (996-1038 ه.ق.) احداث گردیده است. در این باغ که باغ جهان نما نام داشت شاه عباس کوشکی به شکل کلاه فرنگی بنا کرد که بنای اولیه کاخ چهلستون است؛ تالار میانی کاخ امروزی و غرفه‌های چهار گوشه آن را شامل می‌شود. وی بعدها این کوشک را به دیوان‌خانه، محل استقرار کارکنان و دبیران دربار اختصاص داد.                                                                                            

قالي قاپو: در اوایل قرن یازدهم هجری و به فرمان شاه عباس اول ساخته شده است. شاهان صفوی؛ سفیران و شخصیت‌های عالی‏قدر را در این كاخ به حضور می‏پذیرفته‌اند. این كاخ دارای 5 طبقه است كه هر طبقه تزئینات مخصوص به خود را دارد. در زمان شاه‏ عباس دوم به بنای اصلی، قسمت‌هایی افزوده شده است. شاه و میهمانانش از تالار همین عمارت، مناظر، چوگان، چراغانی، آتش‏بازی و نمایش‌های میدانی را تماشا می‏كرده‌اند.

 

سی و سه پل (پل الله وردی خان):  بنایی منحصر به فرد از دوره صفوی است که در انتهای خیابان چهارباغ عباسی قرار دارد. این پل زیبا؛ در دوره شاه عباس صفوی با مصالحی از آجر و ساروج بر روی رودخانه زاینده ‌رود به منظور اتصال میان شمال و جنوب اصفهان ساخته شده است. طاق نماها و ورودی های سی و سه پل که از ویژگی‌های مهم آن می‌باشند، محل عبور سواره از پیاده را جدا می‌کرده است.

 

ناحیه فین: یكی از تفرجگاه‌های اطراف كاشان است و می‌توان نسبت ناحیه فین به كاشان را مانند منطقه تجریش به تهران دانست. ناحیه‌ای كه باغ فین در آن قرار گرفته ‌است، به نام فین كوچك معروف بوده و در جنوب غربی شهر كاشان قرار دارد. باغ تاریخی فین در منتهی‌الیه جنوب شرقی جاده فین (خیابان امیركبیر) در شهر كاشان و در مجاورت مظهر چشمه تاریخی سلیمان قرار گرفته ‌است. در گذشته در ناحیه فین منظومه‌ای از باغ‌ها وجود داشته كه باغ فین با اهمیت‌ترین و در حقیقت نگین آن منظومه بوده است.

 

خانه بروجردي‌ها: قدمت خانه طبق کتیبه موجود به 1292هجری قمری باز می‌گردد (حدود 132سال پیش‌) و صاحب اولیه آن حاج سید جعفر نطنزی است در این خانه بیش از 150 بنا و گچ کار و آینه کار و دیگر هنر‌مندان برای مدت 18 سال کار کرده‌اند این خانه شامل قسمتهای دوگانه اندرونی و بیرونی بوده که دارای حیاطی کشیده است که در دو سر آن دو مجموعه فضایی مهم واقع‌اند که نسبت به دیگر بخش‌های خانه از ارتفاع بیشتری برخوردارند و قسمت بیرونی آن مورد بحث است. جبهه جنوبی حیاط مهمترین بخش خانه است که دارای تالار بزرگی هست با اتاق‌ها و فضاهایی که در دو طبقه و دور تا دور تالار قرار گرفته‌اند و در جلوی این تالار فضایی وجود دارد که رابط بین تالار و ایوان بزرگ مشرف به حیاط است اغلب فضاهای اصلی این خانه دارای تزئینات مفصلی هستند به خصوص شقف گنبدی و یزدی بندی شده تالار اصلی و نورگیرهای تعبیه شده در لابلای آن که همواره با نورگیر اصلی وسط، شکلی ویژه و بسیار متفاوت به گنبد بخشیده‌اند. ایوان جلوی این بخش با نمای شاخص و بلند در جلوی حجم پر هیبت سقف تالار خودنمایی می‌کند. حوض طویل و کشیده میان حیاط و باغچه‌های دو طرف آن نیز به شکوه این منظره افزوده است. مجموعه واقع در جبهه شمالی نیز دارای یک تالار پنج دری با شاه نشین است. که یک مهتابی در جلوی خود و و دو اتاق سه دری کوچک نیز در دو طرف آن قرار دارد. در جبهه شرقی سه اتاق و فضاهای مربوط به خدمه قرا دارد و در جبهه غربی فقط طاق نماهایی قرینه با نمای جبهه مقابل به چشم می‌خورد ورودی نیز شامل یک سر در و جلو خان با تزئینات گچ بری و چند فضای متوالی مختلف‌الشکل و دالانی است که به حیاط ختم می‌شود و به طور کلی این ترکیب تازه وارد را طی پشت سر گذاردن سلسه مراتب خاصی به حیاط می‌رساند.

شهر افوس در غربى‌ترين نقطه استان اصفهان به عنوان منطقه گردشگرى نمونه روزانه پذيراى بيش از 2000 گردشگر است. ارتفاعات هلالى شكل اطراف شهر با پوشش گياهى انبوه ، چشم اندازهاى طبيعى و بكر، وجود 1200 چشمه آب و باغهاى ميوه جلوه‌اى خاص به اين شهر بخشيده است. بقعه امامزادگان احمد، ابراهيم و عبدا... از مكانهاى زيارتى افوس است. افوس از توابع فريدن در ميان پيشكوهاى داخلى زاگرس غرب استان اصفهان واقع شده است.

  خوانسار شهری است خوش آب و هوا در عرض جغرافیایی 33 درجه و 13 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 50 درجه و 19 دقیقه شرقی با ارتفاع 2250 متر بالاتراز سطح دریا و پوشش گیاهی متنوع که لاله‌های واژگون آن معروف هستند.

خوانسار در ناحيه‌اى نه چندان دور از كوير مركزى ايران در فاصله حدود ۱۵۰كيلومترى شمال‏غرب شهر اصفهان واقع شده است.

سوغات اصفهان

 صنايع دستي

‌استان اصفهان از نظر توليد صنايع دستي نيز سهم عمده‌اي دارد صنايع دستي داراي اهميت صادراتي فراواني است و نقش مهمي در ايجاد اشتغال و  پر كردن اوقات بيكاري فصلي روستاييان ايفا مي‌كند. در استان بيش از بيست رشته صنايع دستي رواج دارد كه 58373 كارگاه را تحت پوشش قرار داده و براي 220010 نفر شغل ايجاد كرده است. در اين ميان، قاليبافي با حدود 50000 كارگاه و نزديك به 200000 شاغل رتبه‌  اول را دارد. شهر اصفهان با انتخاب شدن به عنوان نخستین پایتخت فرهنگی کشورهای اسلامی در سال 2005 در میان مردم این کشورها بیش از پیش مشهور گشته و گردشگران بسیاری را به خود جلب کرده است. گردشگرانی که مشتاق به تهیه سوغات ایرانی هستند تقریباً صنایع دستی و سوغاتی‌های تمام نقاط ایران را در حاشیه میدان نقش جهان و در بازار قدیمی اصفهان می‌توانند تهیه کنند.

مهمترين صنايع دستي استان عبارتند از: قالي و قاليچه‌، سفال، سراميك، كاشي، مينياتور، منبت‌كاري، چاپ، قلمكاري، معرق روي چوب و كاشي، خاتم‌كاري، ميناسازي، تذهيب، قلمزني و....

شهرستان فريدون شهر که در غربی‌ترين نقطه استان اصفهان قرار دارد با استان لرستان و استان چهارمحال وبختياری هم مرز است. از اين رو گذرگاهی برای عشاير اين دو منطقه محسوب می شود. عشاير منطقه صنايع دستی زيبا و متنوعی توليد می‌کنند که بيش‌تر محلی بوده و جنبه خود مصرفی دارد. مهم‌ترين صنايع دستی اين شهرستان قالی بافی می‌باشد. علاوه بر آن گليم، شال و جوراب‌های پشمی نيز از هنرهای دستی توليدی منطقه به شمار می‌رود. قالی بافی در اين شهرستان از اهميت و ارزش بالايی برخوردار است و سهم مهمی در اقتصاد خانواده‌ها و کل منطقه دارد. بيش تر مردم منطقه به ويژه زنان و دختران اين شهرستان در کارگاه‌های خانگی به قالی‌بافی اشتغال دارند. بيش‌تر جنگل‌های طبيعی استان اصفهان در شهرستان‌های فريدون شهر و سميرم پراكنده شده‌اند و جلوه‌های زيبايی به اين مناطق‌ بخشيده‌اند.  

نگاهي به آموزش و پرورش و آموزش عالي در استان

الف: آموزش و پرورش در استان

استان اصفهان براساس آخرين آمار در سال تحصيلي1386-1385، تعداد 885197 نفر دانش‌آموز در حال تحصيل دارد كه از اين تعداد 441635 نفر پسر و تعداد 443562 نفر دختر مي‌باشد. براساس همين آمار تعداد كاركنان آموزش، دفتري و اداري آموزش و پرورش در استان 58420 نفر، كه از اين تعداد 41856 نفر در بخش آموزشي و تعداد 16564 نفر در كادر دفتري، در حال فعاليت مي‌باشند.

براساس همين آمار تعداد دانش‌آموزان مقطع متوسطه در اين استان 239050 نفر مي‌باشند كه از اين تعداد 114221نفر پسر و تعداد 124829 نفر دختر مي‌باشد و دوره‌هاي نظري با تعداد 90237 نفر، دوره‌هاي فني حرفه‌اي تعداد 24164 نفر و دوره‌هاي كار و دانش تعداد 35100 نفر دانش‌آموز را به خود اختصاص داده‌اند.

لازم به ذكر است آمار دانش‌آموختگان دوره متوسطه در سال تحصيلي 1386-1385 در گروه علوم انساني تعداد 11328 نفر، در گروه فني و حرفه اي تعداد 8854 نفر و در گروه كار و دانش تعداد 10726 نفر اعلام شده است.

 

ب: سيماي آموزش عالي در استان

آموزش عالي در استان اصفهان شامل دانشگاه‌هاي دولتي اعم از دانشگاه اصفهان، دانشگاه كاشان، دانشگاه علوم پزشكي، دانشگاه فني و مهندسي، دانشگاه‌هاي غيرانتفاعي شامل 26 مركز، دانشگاه پيام نور شامل 38 واحد فعال، دانشگاه آزاد اسلامي شامل 20 واحد فعال و همچنين 34 مركز وابسته و تحت نظارت دانشگاه جامع علمي كاربردي مي‌باشند. در اين بخش به ظرفيت‌هاي پذيرش برخي از دانشگاه‌هاي استان در سال 1387 مي‌پردازيم.
س.شریعت